Артериялық қан кету
Артериялық қан кету: белгілері және алғашқы көмек көрсету тәртібі
Артериялық қан кету - бұл зақымдалған артериядан қанның жоғары қысыммен, атқылап шығуымен сипатталатын өмірге аса қауіпті жағдай. Қанның түсі ашық қызыл болады және ол жүректің соғу ырғағымен (пульспен) бірге сыртқа шашырайды. Мұндай жарақат кезінде адам санаулы минуттар ішінде көп қан жоғалтып, өлім қаупіне ұшырауы мүмкін, сондықтан жедел көмек қажет.
Артериялық қан кетудің негізгі белгілері
Артериялық қан кетуді басқа түрлерден ажырату үшін келесі белгілерге назар аудару керек:
- Қанның түсі: Оттегіге қаныққандықтан, қан ашық қызыл немесе алқызыл түсті болады.
- Шығу сипаты: Қан жарадан күшті екпінмен, фонтан тәрізді атқылап шығады.
- Пульсация: Қан ағынының қарқыны жүрек соғысының ырғағына сәйкес келеді.
- Жалпы жағдай: Қан тез жоғалғандықтан, науқастың терісі бозарады, басы айналады және есінен тануы мүмкін.
Қан тоқтату әдістерін салыстыру
Төмендегі кестеде артериялық қан кетуді уақытша тоқтатудың негізгі әдістері мен олардың ерекшеліктері көрсетілген:
| Әдіс атауы |
Қолдану принципі |
Артықшылығы мен тиімділігі |
| Саусақпен басу |
Артерияны жарақаттан жоғары тұста сүйекке қарай қатты басу. |
Ең жылдам әдіс, құрал-сайманды қажет етпейді, алғашқы секундтарда қолданылады. |
| Бұрау (жгут) салу |
Арнайы резеңке бұрауды немесе қолдан жасалған матаны жарақаттан жоғары байлау. |
Қанды толық тоқтатады, тасымалдау кезінде сенімді әдіс болып табылады. |
| Буынды барынша бүгу |
Қолды немесе аяқты буын тұсында барынша бүгіп, сол қалыпта бекіту. |
Егер жарақат буынға жақын орналасса, қан ағымын едәуір бәсеңдетеді. |
Алғашқы көмек көрсету алгоритмі
Артериялық қан кету кезінде әрбір секунд маңызды. Көмек көрсету кезінде мына қадамдарды орындаңыз:
- Артерияны саусақпен басу: Бұрау дайындалғанша қанды тоқтату үшін артерияны жақын маңдағы сүйекке басыңыз.
- Жоғары көтеру: Мүмкіндік болса, жарақаттанған мүшені жүрек деңгейінен жоғары көтеріңіз.
- Бұрау салу: Жарақаттан 5-7 см жоғары тұсқа матаның үстінен бұрау салыңыз. Бұраудың дұрыс салынғанын пульстің жоғалуы мен қанның тоқтауынан білуге болады.
- Уақытты жазып қою: Бұраудың астына немесе науқастың маңдайына бұрау салынған нақты уақытты (сағаты мен минуты) жазып қалдырыңыз.
- Шұғыл көмек шақыру: Науқасты тез арада медициналық мекемеге жеткізуді ұйымдастырыңыз.
Бұрау салу кезіндегі қауіпсіздік ережелері
Бұрауды (жгутты) дұрыс қолданбау тіндердің өлуіне (некрозға) әкелуі мүмкін. Сондықтан келесі ережелерді есте сақтаңыз:
- Бұрауды жалаң денеге салмаңыз, міндетті түрде киімнің немесе жұмсақ матаның үстінен салыңыз.
- Жазғы уақытта бұрауды 1 сағаттан, ал қысқы уақытта 30 минуттан артық ұстауға болмайды.
- Егер уақыт өтіп кетсе және дәрігерлер әлі келмесе, бұрауды 5-10 минутқа босатып, артерияны саусақпен басып тұру керек, содан кейін қайта байлау қажет.
- Бұрау салынған мүшені киіммен жаппаңыз, ол медицина қызметкерлеріне бірден көрініп тұруы тиіс.