Қадырғали Жалайыри - атақты тарихшы, «Жами ат-таварих» (Шежірелер жинағы) атты іргелі еңбектің авторы. Бұл туынды XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басында жазылған. Ол халық тарихын, хандар шежіресін және мемлекеттік құрылымдарды зерттеудегі ең маңызды жазба деректердің бірі болып саналады және оның ғылыми құндылығы өте жоғары деп бағаланады.
«Жами ат-таварих» еңбегі тек тарихи дерек қана емес, сонымен қатар сол кезеңдегі тілдік ерекшеліктер мен әлеуметтік құрылымды көрсететін құнды мұра. Автор өз еңбегінде келесі негізгі мәселелерге тоқталады:
Тарихи деректерді жинақтау мен жүйелеуде әртүрлі тәсілдер қолданылады. Төменде шежіретану ғылымында жиі кездесетін негізгі әдістердің салыстырмалы сипаттамасы берілген:
| Әдіс атауы | Негізгі сипаттамасы | Басты артықшылығы |
|---|---|---|
| Ауызша шежіре | Ұрпақтан ұрпаққа берілетін шежірелік әңгімелер мен аңыздар жиынтығы. | Рулық құрылымның ішкі байланыстарын терең сақтайды. |
| Жазбаша деректер | Тарихи қолжазбалар, мұрағаттық құжаттар мен ресми шежіре кітаптары. | Нақты даталар мен оқиғалардың дәл хронологиясын ұсынады. |
| Генетикалық талдау | Заманауи ДНҚ сынамалары арқылы биологиялық туыстықты анықтау. | Шығу тегін ғылыми тұрғыдан ең жоғары дәлдікпен дәлелдейді. |
Тарихи мұраны тереңірек зерделеу үшін зерттеушілер әдетте келесі қадамдық алгоритмді қолданады:
Қадырғали Жалайыридың еңбегі бүгінгі күні де тарихшылар мен этнографтар үшін ең сенімді әрі құнды дереккөз болып қала береді. Ол өткен ғасырлардың тарихи бейнесін қалпына келтіруге мүмкіндік беретін бірегей туынды.